آزادی‭ ‬یعنی‭ ‬بادِ‭ ‬پیچیده‭ ‬در‭ ‬موهایم

زنان‭ ‬ایرانی‭ ‬و‭ ‬حجاب

ILLUSTRATION: LAURA BREILING
ILLUSTRATION: LAURA BREILING

هنوز‭ ‬ده‭ ‬پانزده‭ ‬قدم‭ ‬از‭ ‬در‭ ‬خروجی‭ ‬هواپیما‭ ‬دور‭ ‬نشده. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬روی‭ ‬زمین‭ ‬آهنینی‭ ‬که‭ ‬هواپیما‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سالن‭ ‬فرودگاه‭ ‬متصل‭ ‬می‌کند‭ ‬قدم‭ ‬برمی‌دارد،‭ ‬روسری‭ ‬سیاهش‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬برمی‌دارد،‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬دست‭ ‬مچاله‌اش‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬جیب‭ ‬چمدانِ‭ ‬دستی‌اش‭ ‬می‌چپاند. ‬باد‭ ‬خنکی‭ ‬به‭ ‬گردنش‭ ‬می‌خورد‭ ‬و‭ ‬تابی‭ ‬در‭ ‬موهایش‭ ‬می‌اندازد. ‬ژیلا‭ ‬فکر‭ ‬می‌کند: ‬بله،‭ ‬همین‭ ‬بادِ‭ ‬لای‭ ‬موهایم‭ ‬یعنی‭ ‬آزادی!

 ‬ژیلا‭ ‬هم‭ ‬مانند‭ ‬نصف‭ ‬جمعیت‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬همان‭ ‬روزهای‭ ‬۷‭ ‬سالگی‭ ‬دست‌کم‭ ‬برای‭ ‬رفتن‭ ‬به‭ ‬مدرسه‭ ‬مجبور‭ ‬بوده‭ ‬آن‭ ‬کله‭ ‬کوچک‭ ‬بچگانه‭ ‬و‭ ‬موهای‭ ‬تاب‌دارِ‭ ‬بی‌قرارش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مقنعه‭ ‬تنگی‭ ‬که‭ ‬دور‭ ‬گلویش‭ ‬می‌افتاد،‭ ‬پنهان‭ ‬کند. ‬روزهای‭ ‬هفت‭ ‬سالگی‌ای‭ ‬که‭ ‬می‌توانست‭ ‬قشنگ‌تر‭ ‬باشد،‭ ‬آزادانه‌تر‭ ‬بگذرد‭ ‬و‭ ‬تنها‭ ‬درگیرِ‭ ‬فکرهای‭ ‬بچگانه،‭ ‬بازی‭ ‬و‭ ‬شیطنت‭ ‬بماند. ‬اما‭ ‬نشد. ‬مثل‭ ‬خیلی‭ ‬از‭ ‬کودکان‭ ‬دیگر‭ ‬که‭ ‬چشمشان‭ ‬را‭ ‬باز‭ ‬نکرده،‭ ‬اسیر‭ ‬جبر‭ ‬جغرافیایی‭ ‬شده‭ ‬بودند. ‬آن‭ ‬اوایل‭ ‬هنوز‭ ‬درست‭ ‬نمی‌فهمید‭ ‬که‭ ‬چرا‭ ‬باید‭ ‬این‭ ‬تکه‭ ‬پارچه‭ ‬سفت‭ ‬و‭ ‬دست‌و‌پا‭ ‬گیر‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬سرش‭ ‬بگذارد. ‬چیزهایی‭ ‬از‭ ‬مسئولان‭ ‬بداخلاق‭ ‬مدرسه‭ ‬و‭ ‬برنامه‌های‭ ‬تلویزونی‭ ‬می‌شنید‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬موهایش‭ ‬را‭ ‬نپوشاند‭ ‬گناه‭ ‬دارد،‭ ‬روز‭ ‬قیامت‭ ‬که‭ ‬بشود‭ ‬به‭ ‬جهنم‭ ‬می‌رود‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬آتش‭ ‬جهنم‭ ‬از‭ ‬موهای‭ ‬سرش‭ ‬آویزان‭ ‬می‌شود.

 ‬از‭ ‬خدایی‭ ‬که‭ ‬بقیه‭ ‬ازش‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کردند،‭ ‬وحشت‭ ‬به‭ ‬دلش‭ ‬می‌افتاد: ‬بداخلاق‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬زود‭ ‬از‭ ‬کوره‭ ‬در‭ ‬می‌رفت‭ ‬و‭ ‬دائم‭ ‬می‌خواست‭ ‬حسابش‭ ‬را‭ ‬کف‭ ‬دستش‭ ‬بگذارد. ‬سال‌های‭ ‬زیادی‭ ‬از‭ ‬کودکی‭ ‬و‭ ‬نوجوانی‌اش‭ ‬در‭ ‬ترس‭ ‬و‭ ‬عذاب‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬خدای‭ ‬سخت‌گیر‭ ‬گذشت. ‬این‭ ‬نخستین‭ ‬بار‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬ژیلا‭ ‬پایش‭ ‬به‭ ‬خارج‭ ‬می‌رسید؛‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬می‌توانست‭ ‬آزادی‭ ‬را‭ ‬تجربه‭ ‬کند. ‬آزادی‭ ‬برای‭ ‬او‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬هر‭ ‬چیز‭ ‬رهایی‭ ‬موهایش‭ ‬بود. ‬زندگی‭ ‬می‌توانست‭ ‬این‌قدر‭ ‬راحت‭ ‬باشد. ‬این‭ ‬تارهای‭ ‬موی‭ ‬لعنتی‭ ‬که‭ ‬زندگی‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬سیاه‭ ‬کرده‭ ‬بودند.

 چمدانش‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬قسمت‭ ‬بار‭ ‬تحویل‭ ‬گرفت،‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬هر‭ ‬کاری‭ ‬وارد‭ ‬دستشویی‭ ‬شد،‭ ‬مانتو‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬برایش‭ ‬۲۰‭ ‬سال‭ ‬تمام‭ ‬نقش‭ ‬یونیفورم‭ ‬مرگ‭ ‬بازی‭ ‬کرده‭ ‬بود‭ ‬از‭ ‬تنش‭ ‬درآورد،‭ ‬ماتیک‭ ‬پررنگی‭ ‬بر‭ ‬لب‭ ‬زد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬لختی‌ترین‭ ‬لباسی‭ ‬که‭ ‬تاکنون‭ ‬به‭ ‬تن‭ ‬کرده‭ ‬بود‭ ‬از‭ ‬دستشویی‭ ‬فرودگاه‭ ‬بیرون‭ ‬آمد. ‬چه‭ ‬اهمیتی‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬حتی‭ ‬جای‭ ‬زخم‌های‭ ‬تیره‭ ‬شلاقی‭ ‬که‭ ‬چند‭ ‬سال‭ ‬پیش‭ ‬نوش‌جان‭ ‬کرده‭ ‬بود‭ ‬از‭ ‬پشت‭ ‬لباس‭ ‬لختی‌اش‭ ‬نمایان‭ ‬باشد؟‭ ‬شبش‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬خیابان‌های‭ ‬شهر‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬جوانان‭ ‬مست‭ ‬و‭ ‬خندان‭ ‬قدم‭ ‬می‌زند،‭ ‬یاد‭ ‬روزی‭ ‬افتاد‭ ‬که‭ ‬ضربه‌های‭ ‬شلاق‭ ‬نصیبش‭ ‬شده‭ ‬بود. ‬یادگار‭ ‬یک‭ ‬اعتراض‭ ‬کوچک: ‬گشت‭ ‬ارشاد‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬بیرون‭ ‬بودن‭ ‬یک‭ ‬تکه‭ ‬از‭ ‬موهایش‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬گرفته‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬مامور‭ ‬گشت‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬بدحجاب‭ ‬و‭ ‬هرزه‭ ‬خطاب‭ ‬کرده‭ ‬بود. ‬ژیلا‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬خشم‭ ‬آمده‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬نشانه‭ ‬اعتراض‭ ‬روسریِ‭ ‬زورکی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬سرش‭ ‬کنده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬جوی‭ ‬آب‭ ‬پرت‭ ‬کرده‭ ‬بود؛‭ ‬کاری‭ ‬که‭ ‬برایش‭ ‬جریمه‭ ‬سنگین‭ ‬ضربه‌های‭ ‬شلاق‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬همراه‭ ‬آورده‭ ‬بود.

 ‬ژیلا‭ ‬اما‭ ‬یک‭ ‬نفر‭ ‬نیست. ‬ژیلا‭ ‬میلیون‌ها‭ ‬زن‭ ‬ایرانی‌ست‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬داستان‭ ‬مشترک: ‬محبوس‭ ‬در‭ ‬مشت‭ ‬حجابِ‭ ‬اجباری؛‭ ‬حجابی‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬بخش‭ ‬بزرگی‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬محدودیت‭ ‬و‭ ‬اجبار‭ ‬بوده‭ ‬است. ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬زنان‭ ‬ایرانی‭ ‬پایشان‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬مرزهای‭ ‬ایران‭ ‬بیرون‭ ‬نگذاشته‭ ‬روسری‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬می‌کنند. ‬اکنون‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬۴۰‭ ‬سال‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬زور‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬زنان‭ ‬نشانده‭ ‬می‌گذرد؛‭ ‬اجباری‭ ‬که‭ ‬حجاب‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬نماد‭ ‬تبعیض،‭ ‬سرکوب‭ ‬و‭ ‬محدودیت‭ ‬بدل‭ ‬کرد. ‬

 

  نگین‭ ‬بهکام